Τρίτη, 18 Νοεμβρίου 2014

Μια επέτειος, πολλές οπτικές...

Εικαστικά ομάδας νηπιαγωγείου με αφορμή το βιβλίο 
"Η βόμβα και ο στρατηγός" του Ο. Έκο

Το τελευταίο διάστημα οι ομάδες του σχολείου μας επεξεργάστηκαν έννοιες, με 
αφορμή τις πρόσφατες επετείους της 28ης Οκτωβρίου και της 17ης Νοεμβρίου.
Tο εννοιολογικό χτίσιμο μιας λέξης, έγινε... κατά πλάτος και κατά βάθος.

Σημ.Ως προς το πλάτος. Πλάτος μιας έννοιας είναι το πλήθος των αντικειμένων που περιλαμβάνονται στην τάξη της ίδιας της έννοιας.
Ως προς το βάθος. Βάθος μιας έννοιας είναι το σύνολο των γνωρισμάτων που χαρακτηρίζουν όσα αντικείμενα περιλαμβάνονται στην τάξη της.

Οι παιδαγωγοί είχαν στο μυαλό τους τις δύο επετείους και τις έννοιες τις οποίες πραγματεύονταν η κάθε μία από αυτές. Στα μικρότερα παιδιά δεν έγινε αναφορά της ημερομηνίας ή της χρονολογίας του γεγονότος. Ξεκινώντας από την παράμετρο ότι η τάξη-το σχολείο, είναι ... προσομοίωση της κοινωνίας, δημιουργήθηκαν καταστάσεις που άγγιξαν το θέμα γύρω από ότι τα παιδιά μπορούν να κατανοήσουν. Προσεγγίσαμε έννοιες όπως πόλεμος, ειρήνη, ελευθερία, δημοκρατία, δικαιώματα, κανόνες....
Για την  επέτειο της 28ης Οκτωβρίου αλλά και γι' αυτή του Πολυτεχνείου επεξεργαστήκαμε αφηγηματικές. Διαβάσαμε ιστορικές αφηγήσεις, παραμύθια,ακούσαμε ηχητικά ντοκουμέντα, τραγούδια της εποχής, επεξεργαστήκαμε πίνακες ζωγραφικής, είδαμε φωτογραφικό υλικό και γελοιογραφίες της εποχής, δημιουργήσαμε σχετικές εγκαταστάσεις, πραγματοποιήσαμε εικαστικές δράσεις.

Ομάδα προπρονηπιακού τμήματος


Ορισμός της έννοιας, μέσα από το αντίθετό της.

Η Ελευθερία είναι έννοια που δεν διδάσκεται . Η παιδαγωγική όμως, οφείλει να σέβεται τις δημοκρατικές διαδικασίες ώστε να οδηγεί προς ένα «ελεύθερο σχολείο».
Για να οριστεί μία έννοια, όπως αυτή της ελευθερίας,  ξεκινάμε από την παράμετρο πως το παιδί μπορεί να τη χτίσει μέσα από το βίωμα και να οδηγηθεί στον ορισμό της μέσα από το αντίθετό της.

-Ελευθερία/Στέρηση ελευθερίας.

Σε αυτό το πλαίσιο βασίστηκε το σχέδιο εργασίας για τα μικρά παιδιά του σχολείου. Στόχος μας ήταν να διαμορφώσουμε εκείνες τις συνθήκες όπου τα παιδιά μέσα από το βίωμα, θα κατέληγαν  στη σημασία που έχει η ελευθερία λόγου (διάλογος, σχολιασμός, κριτική).
Εστιάσαμε στις διανθρώπινες σχέσεις θέλοντας να "φωτίσουμε" στο ότι για τη λειτουργία μιας ομάδας είναι σημαντική η ατομική ελευθερία αλλά και η ελευθερία του άλλου.



Πραγματευτήκαμε το "Δικαίωμα μου είναι να κάνω ότι μου αρέσει". Ανάμεσα σε μια συνθήκη ρουτίνας, δημιουργήσαμε «παρεμβάσεις» στο χώρο, που έφεραν ανατροπές και σχολιασμούς

Προφανώς ... "κάποιος έθεσε σε εφαρμογή το δικαίωμά του να κάνει αυτό που του αρέσει, χωρίς οι υπόλοιποι να ρωτηθούν".
Μετά από τα σχόλια των παιδιών για τις συνέπειες που δημιουργήθηκαν στο πρόγραμμά μας και στην ομαλή λειτουργία της ομάδας, καταγράψαμε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μας. 




Ελευθερία είναι να έχεις δικαιώματα...
αλλά και κανόνες.




Στη συνέχεια, επιλέξαμε αφηγήσεις ("Ντενεκεδούπολη" της Ευγ. Φακίνου), που επέτρεψαν  στα παιδιά να εμπλέξουν σε αυτές, αυτό που ήδη είχαν βιώσει.

Τα παιδιά παίζουν με τους ήρωες που έφτιαξαν, ενώ οι ..μαγνήτες που ενώνουν
τα ντενεκεδάκια εμπλέκουν στο πρόγραμμα και τις φυσικές επιστήμες.
Εικαστικά βασισμένα στη "Ντενεκεδούπολη" της Ευγ. Φακίνου

Ομάδα προνηπιακού τμήματος

Η ομάδα του προνηπιακού τμήματος προσέγγισε και την 28η Οκτωβρίου και την
17η Νοεμβρίου με ...όχημα μια βαλίτσα. 

Ενδεικτικά:
Λίγο πριν την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου στην τάξη έφτασε μια.. βαλίτσα.
Τα παιδιά αρχικά μέσα από ελεύθερους συνειρμούς σχολίασαν το περιεχόμενο,
βασιζόμενα σε προσωπικά τους βιώματα. Δημιουργήθηκε έτσι το κίνητρο 
για περαιτέρω ενασχόληση.


Από την υφή και την εικόνα κάθε αντικειμένου τα παιδιά  περιγράφουν τις
ιδιότητές του , με έναν τέτοιο τρόπο που αφού τις συνδέσαμε κατάλληλα, 
οδήγησαν στον ορισμό της.
π.χ.Βαρύ, παλτό, γιγάντια ζακέτα, με κουμπιά, κορδόνι, τσέπες κλπ. οδήγησαν 
στο να ορίσουμε το  πανωφόρι, η χλαίνη.





Παρόλο που τα παιδιά δεν έχουν ιστορική μνήμη, είχαν ακούσματα από το
περιβάλλον τους (αφηγήσεις για τον πόλεμο από παππούδες, γιαγιάδες…) ή από
βιβλία (παραμύθια…).

Έτσι οι λέξεις «πόλεμος», «στρατιώτης» , έρχονται στον προφορικό τους λόγο

αλλά ουστιαστικά δεν μπορούν να τις αντιστοιχίσουν με πραγματικά γεγονότα.

Το «διάβασμα» ενός ντοκουμέντου (φωτογραφικό υλικό) βοήθησε στη συνέχεια 
τα παιδιά να ταξιδέψουν στο παρελθόν διαπιστώνοντας έτσι πως παρελθόν και
παρόν βρίσκονται σε μια συνέχεια (ιστοριογραμμή).


Η λέξη πόλεμος, προσεγγίστηκε λοιπόν εννοιολογικά, αφού τη φωτίσαμε από τα
ιστορικά γεγονότα, από προσωπικές συγκρούσεις σχέσεων, από περιγραφές
τρίτων, ή από εικόνες που δημιούργησαν οι αφηγήσεις παραμυθιών. 


Προσεγγίζοντας την έννοια του πολέμου μέσα από τον τίτλο του παραμυθιού
 "Όταν οι καμπάνες σταμάτησαν τον πόλεμο" του Τζ. Ροντάρι.
Τα παραμύθια έχουν μέσα τους εκείνη τη ..σκληρότητα του πολέμου που
αντέχουν τα παιδιά. Η.. βία που υπάρχει σε ένα παραμύθι βοηθά το παιδί στον
εξανθρωπισμό του μιας και η περιγραφή «ντύνεται» με λέξεις.


















Η δεύτερη φάση του σχεδίου εργασίας του προνηπιακού τμήματος ξεκίνησε όταν 
έφτασε στην τάξη μια δεύτερη βαλίτσα με περιεχόμενο σχετικό με τη 17η 
Νοεμβρίου. Τα παιδιά σύνδεσαν τις διαπιστώσεις τους από την πρώτη φάση και 
αφού επεξεργάστηκαν με παρόμοιο τρόπο και τη δεύτερη επέτειο κατέληξαν στο 
να ζωγραφίσει το κάθε παιδί ένα «πανό» που απεικόνιζε την  επιθυμία ως 
δικαίωμα. 

Έτσι, μέσα από την έννοια του πολέμου και της εξέγερσης οδηγηθήκαμε στη 
σημασία που έχουν τα ανθρώπινα δικαιώματα


Ομάδα νηπιαγωγείου

Η ομάδα του νηπιαγωγείου προσέγγισε και αυτή τις δύο επετείους. 
Επιλέξαμε κατάλληλα υλικά-μέσα (παραμύθια που θίγουν την έννοια που 
θέλεις να επεξεργαστείς  π.χ. ελευθερία , ιστορικά ντοκουμέντα, πίνακες 
ζωγραφικής, ιστορικές αφηγήσεις) ώστε να προσεγγίσουμε με τα παιδιά 
στιγμές της ιστορίας. Ήταν σημαντικό για εμάς, το υλικό το οποίο 
διαχειριστήκαμε,  να είναι διαχειρίσιμο και από τα παιδιά.
Επεξεργαστήκαμε διαφορετικά αφηγηματικά κείμενα (ιστορικές αφηγήσεις, 
παραμύθια, ηχητικά ντοκουμέντα, πίνακες ζωγραφικής  , φωτογραφίες). 
Στόχος ήταν τα ίδια τα παιδιά να μπορέσουν να αποκρυπτογραφήσουν τα
«κείμενα» και να μπορέσουν να βρουν συνδέσεις ανάμεσα σε αυτά (ως προς 
το περιεχόμενο).

Μέσω των διαφορετικών αφηγήσεων προσεγγίσαμε  την πλευρά του 
"άλλου",(ποιος είναι αυτός που αφηγείται, που βρίσκεται , σε ποια στιγμή  
αναφέρεται).

Ενδεικτικά:
Επεξεργαστήκαμε την επέτειο του πολυτεχνείου με μία αφήγηση...
Χωρίς να τους δοθούν συγκεκριμένα ιστορικά στοιχεία παρά μόνο μία μαρτυρία.



Σταδιακά, τα παιδιά  άρχισαν να προβληματίζονται και αναρωτιούνται για το τι μπορεί να συνέβη και τι μπορεί να σημαίνουν τα συνθήματα. 
Αυτό έγινε αντικείμενο έρευνας για εκείνα. Ζήτησαν από γονείς, παππούδες και γιαγιάδες πληροφορίες . Λειτούργησαν  σα μικροί ερευνητές της ιστορίας.

Από το πραγματικό ντοκουμέντο και την ανάλυσή του τα παιδιά πέρασαν στη μυθοπλασία.

Το παραμύθι «Τα βραχιόλια των πουλιών», της Ε.  Καμαράτου –Γιαλλούση, αποτέλεσε αφορμή για ανάδυση και επεξεργασία των εννοιών δημοκρατία-δικτατορία, ελευθερία, στέρηση δικαιωμάτων.
















Στη συνέχεια, από τη μυθοπλασία γυρίσαμε στο ιστορικό ντοκουμέντο- φωτογραφία και ξανά από το ιστορικό γεγονός στη μυθοπλασία με αφορμή μια ιστορία ("ο Ξύλινος βασιλιάς" του Τζ. Ροντάρι).












Καθώς ολοκληρωνόταν η επεξεργασία της συγκεκριμένης θεματικής, τα παιδιά πρότειναν να γράψουμε τους δικούς νόμους, αφού πρώτα τους ψηφίσουμε.

"Το πολυτεχνείο" -
εικαστικά ομάδας νηπιαγωγείου
(βασισμένο σε φωτογραφικά και ακουστικά ντοκουμέντα)

Οι δράσεις ολοκληρώθηκαν στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Όλες οι ομάδες "συναντήθηκαν" στην αυλή του σχολείου (προσκλήθηκαν και τα πολύ-πολύ μικρά παιδιά) και με έμπνευση από το βιβλίο "Ο πόλεμος των λαχανικών" του Φ.Μπερτραν στήθηκε ένα "πραγματικό" πεδίο μάχης.